Thành lập 4 trung tâm bảo tồn trên vịnh Hạ Long
Thứ Năm, 14 tháng 2, 2008
Thành lập 4 trung tâm bảo tồn trên vịnh Hạ Long
TT - Ban quản lý vịnh Hạ Long (Quảng Ninh) vừa thành lập bốn trung tâm bảo tồn trên biển bao gồm: Trung tâm bảo tồn công viên Vạn Cảnh; Trung tâm bảo tồn công viên, hang động; Trung tâm bảo tồn văn hóa biển và Trung tâm bảo tồn, phát triển giải trí biển.
Các trung tâm bảo tồn này dựa trên cơ sở các đội quản lý môi trường, thuyết minh - hướng dẫn và quản lý hang động. Trong phạm vi khu vực quản lý, mỗi trung tâm được giao quản lý toàn bộ các vấn đề như môi trường, thuyết minh - hướng dẫn, hang động...
Việc thành lập bốn trung tâm trên sẽ góp phần bảo vệ, gìn giữ và phát huy giá trị di sản vịnh Hạ Long, nhằm xây dựng Hạ Long trở thành trung tâm du lịch hạt nhân của vùng duyên hải Đông Bắc và trung tâm du lịch biển có chất lượng quốc tế.
TTXVN
Thu thập tư liệu về vịnh Hạ Long
Tổ chức NewOpenWorld Foundation:
Thu thập tư liệu về vịnh Hạ Long
TT (Hà Nội) - Chiều qua 27-8, trưởng ban quản lý vịnh Hạ Long Ngô Hùng cho biết Tổ chức NewOpenWorld Foundation đã có hai công thư đề nghị được phối hợp với ban quản lý vịnh Hạ Long mở đợt tuyên truyền về vịnh Hạ Long để cư dân mạng tham gia bình chọn bảy kỳ quan thiên nhiên thế giới vào ngày 8-8-2008.
Theo đề nghị của NewOpenWorld Foundation, trong tháng chín tới tổ chức này sẽ cử đại diện sang làm việc với tỉnh Quảng Ninh và một số cơ quan báo chí của VN để thu thập, tập hợp tư liệu, băng ghi hình về vịnh Hạ Long rồi giới thiệu, hướng dẫn các cư dân mạng hiểu và bình chọn cho kỳ quan này.
Đ.H.LỰC
Thành lập ban vận động bình chọn vịnh Hạ Long
Thành lập ban vận động bình chọn vịnh Hạ Long
TT (Hà Nội) - Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Hồng Quân cho biết tỉnh đã có quyết định thành lập ban vận động bình chọn vịnh Hạ Long là kỳ quan thiên nhiên thế giới sau khi tổ chức NewOpenWorld mời mọi người tham gia đóng góp ý kiến bình chọn bảy kỳ quan thế giới, trong đó có vịnh Hạ Long.
Theo ông Quân, sắp tới ban vận động bình chọn vịnh Hạ Long sẽ có buổi làm việc với Bộ Văn hóa - thể thao & du lịch và báo Tuổi Trẻ (vì Tuổi Trẻ Online có lượng truy cập đông và là tờ báo đầu tiên gợi ý cho cuộc bình chọn này) để tổ chức các sự kiện thu hút cư dân mạng bình chọn cho vịnh Hạ Long.
ĐỔ HỮU LỰC
Bắt đầu bằng một sự tình cờ Khám phá lại “kho báu” Hạ Long
Khám phá lại “kho báu” Hạ Long
| Hạ Long luôn hấp dẫn du khách- Ảnh: NLĐ |
Nhưng đằng sau vẻ đẹp thiên nhiên, dưới những trầm tích của thời gian, Hạ Long còn là một kho báu thực sự - kho báu văn hóa lịch sử.
Bắt đầu bằng một sự tình cờ
Hãy bầu chọn để Hạ Long trở thành kỳ quan thiên nhiên thế giới! Vì niềm tự hào, nhiều người bầu chọn vì biết đến vịnh biển nổi tiếng của đất nước về cảnh đẹp. Nhưng hơn thế, Hạ Long còn là tên của một nền văn hóa cách đây tới 5.000 năm, một cái nôi của loài người.
TS Hà Hữu Nga (Viện Khảo cổ học) cho rằng, đến nay chúng ta đã làm rõ được một lịch sử văn hóa có ít nhất 25.000 năm ở Hạ Long - nền văn hóa Soi Nhụ. Kế tiếp đó là nền văn hóa Cái Bèo cách đây từ 7.000 đến 5.000 năm - gạch nối giữa Soi Nhụ với văn hóa Hạ Long cách đây muộn nhất cũng đến 3.500 năm.
Tròn 70 năm trước, vào năm 1937, một công nhân lò nấu thủy tinh trong lúc đào cát đã tình cờ phát hiện được một chiếc rìu đá trên đảo Ngọc Vừng. Một phát hiện đã gây xôn xao giới khảo cổ Pháp lúc bấy giờ.
Sau đó hai năm, nhà địa chất - khảo cổ học Andersson đã công bố 7 hang động đầu tiên là những di chỉ thuộc nhóm di tích Soi Nhụ. Vén qua bức màn thời gian, đến nay có thể thấy những cư dân Soi Nhụ đã sáng tạo hoặc học hỏi những loại hình kỹ thuật mới như kỹ thuật chế tác công cụ đá mài lưỡi và cùng với nó là kỹ thuật chế tạo gốm mà thể hiện rất rõ ở các hang động như Đồng Đặng, Hà Lùng, Đồng Cẩu, Áng Giữa ngày nay... Sau khi nước biển dâng, những cư dân Soi Nhụ đã tránh lên núi cao và sáng tạo nên một loại hình văn hóa mới ở Cái Bèo.
Ngồi bên cầu tàu Cái Bèo, lão ngư dân Nguyễn Đình Hùy ở xóm Ngoài, xã Phù Long, huyện đảo Cát Bà, tỏ vẻ ngạc nhiên bởi cái nơi ồn ã tàu bè này lại chính là cái nôi của người Việt cổ.
Có thể nói rằng Cái Bèo là một trong những di chỉ khảo cổ học quan trọng nhất trong khu vực ven biển và hải đảo Đông Bắc. Cư dân Cái Bèo là những người định cư lâu dài ven bờ biển với tầng văn hóa dày, có di tồn đồ gốm, công cụ lao động, vết tích hoạt động và mộ táng.
Họ thiên về khai thác biển mà vết tích còn lại của nhiều loại cá, có loại có kích thước và trọng lượng lớn tới hàng trăm kg, chỉ số ở môi trường biển sâu, xa bờ. Bên cạnh những chiếc rìu đá, các nhà khảo cổ còn tìm được cả chì lưới đánh cá. Họ đã sử dụng lưới vó, thuyền mảng để đánh bắt xa bờ.
Kể từ khi Andersson phát hiện và khai quật di chỉ Ngọc Vừng mà thời đó gọi là di chỉ “Danhdola” - cái tên “văn hóa Danhdola” được ông nhắc tới vài lần - có thể coi là cái tên khai sinh của văn hóa Hạ Long, văn hóa hậu kỳ đá mới. Đến nay, có khoảng 27 địa điểm văn hóa Hạ Long đã được phát hiện và nghiên cứu.
GS Hà Văn Tấn khẳng định tầm quan trọng của văn hóa Hạ Long: Giai đoạn muộn của văn hóa Hạ Long có một vị trí đặc biệt đối với nền văn minh Việt cổ. Mặc dù có nguồn gốc bản địa nhưng điều độc đáo của văn hóa Hạ Long là nó có cả kết quả của sự giao lưu, trao đổi với các nền văn hóa khác.
Thậm chí, vươn ra ngoài biên giới, các đặc trưng văn hóa Hạ Long thấy rất rõ tại Nam Trung Quốc như rìu bôn có vai có nấc, kích thước nhỏ được tìm thấy ở vùng ven biển Quảng Đông, Phúc Kiến, Hồng Kông. Các đặc trưng rìu bôn lưỡi hoa xòe Hạ Long còn xuất hiện ở Thái Lan, Philippines...
Một Hạ Long thương cảng
Trên con đường tơ lụa cổ của thế giới, thương cảng Vân Đồn đã xuất hiện như một dấu son chói lọi ở Biển Đông. Trước khi lập cảng Vân Đồn, theo con đường này, tiền nhân đã qua lại buôn bán với Trung Hoa.
Năm 1149, Vân Đồn mới chính thức được thành lập. Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép: “Kỷ Tỵ, năm thứ 10, đời vua Lý Anh Tông, mùa xuân, tháng 2, thuyền buôn các nước Trảo Oa, Lộ Lạc, Xiêm La vào Hải Đông xin ở lại buôn bán, bèn cho tập trung ở nơi hải đảo gọi là Vân Đồn để mua bán hàng quý, sản vật địa phương...”. Vân Đồn xưa kia không có bến cảng giống như thương cảng Hội An ở Đàng Trong và Phố Hiến ở Đàng Ngoài sau này mà dàn trải nhiều bến thuyền trên biển, suốt chiều dài hàng chục cây số từ đảo Quan Lạn đến tận đảo Ngọc Vừng.
Nay trên các bến Cái Làng, Cống Cái, Cống Yên, Cống Đông còn tìm thấy di tích gốm sứ của nhiều nước, nhiều triều đại. Năm 1964, các nhà khảo cổ đã tìm được những đồng tiền Tây Ban Nha đúc từ năm 1762, chứng tỏ nó đã qua nhiều cửa khẩu trước khi đến Vân Đồn.
Điều đó cho thấy phạm vi buôn bán của thương cảng Vân Đồn - vịnh Hạ Long ngày ấy đã vươn ra rất xa. Ngoài bến cảng Vạn Ninh và Vân Đồn, phía trong cửa Lục còn có bến Gạo Rang cũng đã phát hiện di chỉ một bến ngoại thương cổ. Các bến cảng này thịnh vượng suốt nhiều trăm năm qua các thời Lý - Trần - Lê.
Đến cuối thời Lê sơ, do chính sách hạn chế ngoại thương, Vân Đồn kém sầm uất dần. Thời Lê trung hưng, do việc tranh thủ nước ngoài của cả chúa Trịnh và chúa Nguyễn, thương cảng được đưa vào trong nội địa (Phố Hiến ở miền Bắc và Hội An ở miền Trung) thì vai trò của Vân Đồn bị giảm hẳn. Tuy nhiên, đến thời Nguyễn, một ít thuyền buôn - nhất là của người Trung Quốc vẫn qua lại.
Và những bí ẩn tầm cỡ thế giới
Ngoài những giá trị văn hóa, phong cảnh, vùng biển Hạ Long từng được người Pháp lưu ý từ khi mới đặt chân đến Việt Nam là sự xuất hiện của một trong những loài vật bí hiểm khổng lồ - rắn biển. Ở biển Cát Bà (một hòn đảo thuộc vịnh Hạ Long), từ cuối thế kỷ 19 đến những năm đầu thế kỷ 20, nhiều tàu hải quân Pháp đã bắt gặp giống rắn kỳ lạ này ở cự ly gần.
Báo cáo tháng 7-1897 của đại úy Lagresille, chỉ huy pháo thuyền Avalanche, thuật lại việc các thủy thủ pháo thuyền nhìn thấy hai con vật kỳ dị xuất hiện ở vịnh Hạ Long. Thân chúng dài khoảng 20 m, đường kính thân chừng 2-3 m.
Chúng cử động bằng cách uốn lượn như rắn. Họ bèn nạp đạn nhắm về phía chúng nhưng do quá xa không tới, chỉ khiến chúng lặn sâu xuống biển. Ngày 24-2-1898, lại thấy xuất hiện hai con vật tương tự trước mũi tàu Avalanche. Thủy thủ đoàn truy đuổi hai con vật suốt 35 phút.
Lúc chỉ cách khoảng 200 m, đại úy Lagresille nhìn rõ đầu loài vật này rất giống đầu hải cẩu, nhưng to gần gấp đôi. Vào sáng sớm ngày 12-2-1904, trong lúc đang tuần tra ở mỏm Con Cóc, đại úy Peron, thuyền trưởng tàu Chateurenault, được báo phía trước có một mỏm đá.
Peron nhìn và tin đó là con cá to, bèn cho tàu tiến lại gần. Nhưng khi tàu đến gần, con vật liền biến mất. Peron thả một ca-nô đuổi theo về hướng mỏm Con Cóc, hy vọng nhìn thấy con vật. Nhưng khi đi vào đảo Cát Bà, ông lại nhìn thấy hai con vật trông hình thù gần giống hai con cá chình khổng lồ, da màu đá, có những đốm màu vàng nhạt.
Chúng chỉ xuất hiện trong tầm mắt những người ngồi trên ca-nô chừng một lúc rồi lặn sâu xuống đáy biển.
Ông Nguyễn Đình Hùy kể rằng ông đã chạm trán với loài rắn biển ấy vào khoảng những năm 1980. Lần ấy ông cùng một số người trong HTX đánh cá ra khơi, quãng 9 giờ sáng thì bắt gặp con vật khổng lồ, chỉ riêng phần lưng nổi lên của nó đã dài khoảng 5 m. Sau khi quẫy đuôi phá nát thuyền, con vật đã bỏ đi. Lần gần đây nhất người ta nhìn thấy nó là vào năm 2002.
Theo CHÂN NHÂN- Người Lao Động
Trung tâm văn hóa nổi“Phố biển” trong lòng di sản
Vịnh Hạ Long - kỳ quan huyền ảo (Kỳ cuối):
“Phố biển” trong lòng di sản
TT - Ngày vịnh Hạ Long được UNESCO công nhận là di sản thiên nhiên thế giới thì “phố biển” Cửa Vạn cũng trở thành một phần của di sản ấy.
Ngoài nghề biển truyền thống bao đời, người dân ở đây bắt đầu biết tôn trọng giá trị và góp tay bảo vệ di sản cũng như giá trị văn hóa truyền thống của làng chài.
>> Kỳ 1: Mỗi đảo là một kỳ quan
>> Kỳ 2: Câu chuyện đảo Titôp
>> Kỳ 3: Có một nền văn hóa Hạ Long
| Nghe đọc nội dung toàn bài: |
Trung tâm văn hóa nổi
Sinh ra trên thuyền bè, lớn lên trên nước biển, người dân Cửa Vạn từ nhỏ biết học bơi, chèo thuyền trước khi biết chữ. Cuộc sống của họ bao đời lấy thuyền làm nhà, biển là quê hương, sinh kế chủ yếu dựa vào lòng hảo tâm của biển cả với nghề đánh bắt hải sản và mò cua bắt ốc trên vịnh. Cái nghèo cứ đeo đuổi họ từ thế hệ này qua thế hệ khác. Nhưng kể từ khi trở thành một phần của di sản thiên nhiên thế giới, cái nghèo dần được đẩy lùi nhờ những nghề dịch vụ phục vụ du khách thăm vịnh Hạ Long.
Ông Nguyễn Văn Cho, 69 tuổi, trưởng làng Cửa Vạn, kể: “Dân vạn chài khi ấy chưa biết di sản thế giới là như thế nào, nhưng họ cũng bất ngờ khi thấy du khách đổ xô về vịnh Hạ Long ngày một đông. Họ đến làng chúng tôi với những ánh mắt tò mò, thích thú, nhất là người nước ngoài. Họ xem đủ thứ, hỏi đủ điều về cuộc sống và các phong tục tập quán của làng chài”. Người dân từ đó có ý thức hơn.
| Người dân Cửa Vạn lấy nước sạch để dùng - Ảnh: LÊ BÍCH |
Để giữ gìn nét độc đáo đó, ban quản lý vịnh Hạ Long đã sắp xếp lại làng chài Cửa Vạn theo mô hình “phố biển du lịch”. Ngày 19-5-2006, với số vốn tài trợ ban đầu của Chính phủ Na Uy 410.000 USD, Trung tâm văn hóa nổi đã được xây dựng cuối làng chài Cửa Vạn. Ở đây trưng bày, triển lãm một số hiện vật, hình ảnh theo sáu chủ đề như: tự nhiên và con người, phương thức kiếm sống của ngư dân, đời sống vật chất của dân chài, thủy cư với cuộc sống đời người, tâm linh với cuộc sống tinh thần...
“Đây là mô hình Trung tâm văn hóa nổi đầu tiên dành cho cộng đồng ngư dân vạn chài được xây dựng tại VN nhằm bảo tồn, gìn giữ những giá trị văn hóa làng chài thông qua các sinh hoạt truyền thống cũng như hoạt động giao lưu giữa cộng đồng dân cư và du khách”, ông Ngô Hùng - trưởng ban quản lý vịnh Hạ Long - cho biết.
Cũng kể từ ngày có Trung tâm văn hóa nổi, nhiều thiếu nữ làng chài từ bỏ tay chèo, tay lưới, khoác lên mình những tà áo truyền thống giới thiệu, hướng dẫn khách du lịch về những phong tục tập quán nơi họ sinh ra và lớn lên. Làng chài được đầu tư về chiều sâu, giáo dục được quan tâm hơn khi tất cả trẻ em đủ tuổi đều đến trường học. Họ đã hiểu được mình là một phần của di sản. Họ đã biết tự hào và cùng góp tay bảo vệ di sản Hạ Long.
Vì một Hạ Long sạch đẹp hơn
Trên chiếc canô cao tốc vào làng chài Cửa Vạn, nghệ sĩ nhiếp ảnh Đỗ Kha chỉ xuống mặt biển nói: “Cách nay vài năm nếu vào thăm làng chài, du khách rất ái ngại khi mặt nước lềnh bềnh đủ thứ rác thải của người dân làng chài. Họ sống vô tổ chức lắm, cái gì không dùng cứ thế cho xuống biển, bây giờ cảnh ấy đã không còn, tất cả là nhờ hai cô gái của làng chài đấy”.
Hai cô gái ấy trạc tuổi nhau. Nguyễn Thị Tuyết, sinh năm 1976 nhưng đã có tới ba mặt con. Năm 2001, chồng chị qua đời sau một cơn bạo bệnh để lại gia đình cùng người cha chồng cho chị cưu mang.
Còn Phan Hồng Ngát, sinh năm 1972, cũng có chồng là ngư dân đã qua đời cách nay ba năm, để lại hai đứa con trai đang độ tuổi ăn học. Trước đây hai người phụ nữ này đều làm nghề bán hàng rong trên biển kiếm bữa rau bữa cháo qua ngày. Cái nghèo, sự lam lũ bám riết gia đình họ cho đến ngày họ được làng chài ưu tiên đưa vào làm đội vớt rác trên biển, thu nhập mỗi tháng 700.000 đồng.
Kể từ đó, ngày hai buổi, chị Tuyết và chị Ngát cùng chiếc thuyền nan kẻ chèo người vớt đi quanh làng thu gom tất cả những gì người dân làng chài thải xuống biển.
“Những ngày đầu cũng mệt lắm, rác lềnh bềnh khắp nơi chèo mỏi cả tay, vớt đầy cả thuyền mà vẫn không xuể", chị Tuyết nói. Dần dần, nhờ vào sự chăm chỉ và kiên trì vận động của hai cô gái mà dân làng chài hiểu được giá trị của di sản và cùng chung tay giữ gìn vệ sinh trên vịnh. Ông Nguyễn Tiến Lộc - cư dân làng chài - cho biết: "Hình ảnh tần tảo, chịu khó của chị Tuyết và chị Ngát đã khiến cư dân làng chài chúng tôi bắt đầu ý thức hơn. Hành động vứt rác xuống biển đã không còn, thay vào đó chúng tôi cho vào các bịch nilông để trước cửa nhà đến giờ hai chị sẽ tới gom”.
Giờ đây, giữa mênh mông biển và những dãy núi đá hùng vĩ của vịnh Hạ Long, “phố biển du lịch” đã là một phần không thể thiếu của một di sản thiên nhiên huyền ảo. Người dân nơi này đã hiểu rằng: cuộc sống của họ và “ngôi nhà” của họ đã trở thành một giá trị bền vững của nhân loại.
Hiến kế cho vịnh Hạ Long Sau khi Tổ chức NewOpenWorld mời mọi người đóng góp ý kiến bình chọn danh sách kỳ quan thiên nhiên thế giới, tại TP Hạ Long (Quảng Ninh), UBND tỉnh Quảng Ninh đã tổ chức một hội nghị “hiến kế cho vịnh Hạ Long” và chính thức phát động phong trào bình chọn vịnh Hạ Long là kỳ quan thiên nhiên thế giới từ ngày 24-7. Phó chủ tịch UBND tỉnh Quảng Ninh Nguyễn Hồng Quân khẳng định cuộc vận động bình chọn vịnh Hạ Long là kỳ quan thiên nhiên thế giới đã được UBND tỉnh coi trọng như một “chiến dịch”. Lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh đang khẩn trương nghiên cứu mô hình và đề xuất thành lập một “ban vận động bình chọn kỳ quan vịnh Hạ Long”. Nhà thơ Trần Nhuận Minh, nguyên chủ tịch Hội VH-NT Quảng Ninh, cho rằng để cuộc bình chọn tới ngày 8-8-2008 thành công tốt đẹp, trước hết các cơ quan chức năng của tỉnh Quảng Ninh cần chấn chỉnh ngay tình hình an ninh, trật tự trên vịnh Hạ Long, kiên quyết dẹp ngay tình trạng “cái bang biển”, các hành vi gây mất vệ sinh, hủy hoại môi trường vịnh của các nhà hàng khách sạn, chấn chỉnh tình trạng đeo bám, “chặt chém” du khách tham quan. Đại diện Sở Bưu chính - viễn thông Quảng Ninh đề xuất ý kiến: tỉnh nên hợp tác với các báo điện tử có lượng truy cập lớn như Tuổi Trẻ Online, Nhân Dân điện tử... cùng phối hợp tuyên truyền quảng bá về vịnh Hạ Long, tập trung tuyên truyền vào các đại lý Internet để vận động các cư dân mạng tham gia bình chọn. Tại TP Hạ Long, người dân và du khách tham gia bình chọn tại các điểm Internet sẽ nhận được phần quà thưởng “Người bình chọn thứ...” do ban tổ chức trao tặng. Ông Nguyễn Văn Thành, giám đốc Sở Du lịch Quảng Ninh, đề xuất trong thời gian từ nay đến tháng 5-2008, tỉnh Quảng Ninh cần tổ chức những sự kiện lớn gắn với vịnh Hạ Long để thu hút các cơ quan thông tấn, truyền thông quốc tế đến với vịnh Hạ Long và quảng bá thương hiệu Hạ Long... Lãnh đạo tỉnh Quảng Ninh cho biết tỉnh mong muốn nhận được nhiều ý kiến của các tầng lớp nhân dân đóng góp và quảng bá cho vịnh Hạ Long. Nhà sử học Dương Trung Quốc: “Việc đề cử cho Hạ Long không phải xuất phát từ chủ nghĩa dân tộc mà bắt nguồn từ giá trị độc đáo nội tại của nó, nên tôi rất ủng hộ và sẵn sàng bỏ phiếu cho vịnh Hạ Long trở thành một trong những kỳ quan thiên nhiên thế giới. Những giá trị độc nhất vô nhị để Hạ Long hai lần được công nhận di sản thiên nhiên thế giới đã được nhà khoa học trong nước và quốc tế nghiên cứu và thừa nhận. Đây là cơ hội vinh danh giá trị di sản thiên nhiên vịnh Hạ Long, đồng thời góp phần nâng cao ý thức bảo vệ di sản”. |
HỒ VĂN - ĐỖ HỮU LỰC - NGUYỄN HÒA
______________________________________
Đón đọc Số tới:
Trần Lương Vũ - người hai mặt
Trần Lương Vũ - nguyên ủy viên Bộ Chính trị, bí thư Thành ủy Thượng Hải, Trung Quốc - vừa bị cách chức, bị khai trừ khỏi Đảng Cộng sản Trung Quốc và bị bắt.
Ông là người kêu gọi nâng cao đời sống người dân bằng chính sách bảo hiểm xã hội, nhưng lại bòn rút tiền của quĩ bảo hiểm xã hội. Ông yêu cầu cán bộ đảng viên học tập quán triệt kỷ cương Đảng nhưng lại là người hủ hóa, có 11 mỹ nữ ở Thượng Hải, Hàng Châu, Nam Kinh... tố cáo ông lừa tình. Ông trở thành một ví dụ điển hình cho bài học lãnh đạo hai mặt: “Trên bục kêu gọi chống tiêu cực, dưới bục tham gia tiêu cực”.
Dấu vết người tiền sửCó một nền văn hóa Hạ Long
Vịnh Hạ Long - kỳ quan huyền ảo (Kỳ 3):
Có một nền văn hóa Hạ Long
| Đã từng có một nền văn hóa tại Hạ Long cách nay 3.500-5.000 năm - Ảnh: Đ.H.Lực |
>> Kỳ 1: Mỗi đảo là một kỳ quan
>> Kỳ 2: Câu chuyện đảo Titôp
| Nghe đọc nội dung toàn bài: |
Dấu vết người tiền sử
Nhà nghiên cứu vịnh Hạ Long Nguyễn Thanh Sĩ còn lưu giữ bản công bố của nhà khảo cổ học Andecxen (Thụy Điển) và của hai chị em Colani (Pháp). Sau nhiều tháng tìm tòi trên các đảo đá vịnh Hạ Long, họ đã đi đến nhận định chung: “Những công cụ đá, đồ đựng bằng gốm, đồ trang sức bằng đá, bằng xương... đã được phát hiện và thu thập ở Hạ Long đều thuộc thời đại hậu kỳ đá mới - thời đại của người tiền sử”.
Các nhà khoa học Pháp đã xếp những di chỉ khảo cổ ở Hạ Long có cùng đặc điểm vào trong khái niệm “văn hóa Danhdola”. “Danhdola” là tên đảo Ngọc Vừng do người Pháp đặt.
Sau này, khi miền Bắc được giải phóng, các nhà khoa học VN và các chuyên gia khảo cổ học Liên Xô đã tiến hành nhiều cuộc thám sát, điều tra trên diện rộng và qui mô lớn. Một phát hiện gây chấn động những năm 1960 tại di chỉ Tấn Mài - vịnh Hạ Long với những mảnh ghè của người vượn và tiếp đó là khai quật được những mũi tên đồng của thời Hùng Vương.
Các nhà khoa học đã khẳng định: Đã từng có một nền văn hóa Hạ Long cách nay từ 3.500-5.000 năm. Từ thời hậu kỳ đá mới đã có con người sinh sống trên vịnh Hạ Long, dấu vết của người tiền sử đã được phát hiện tại các di chỉ Hang Luồn, Soi Nhụ và Tiên Ông... gồm đồ đá và tàn tích thức ăn, người tiền sử đã xác định được vai trò “kinh tế biển” đối với đời sống con người từ ngàn năm trước.
| Du khách nước ngoài đi thuyền kayak trên vịnh Hạ Long - Ảnh: Đ.H.Lực |
Đến thời kỳ lập nước và giữ nước, vịnh Hạ Long còn đóng vai trò quan trọng về an ninh và phát triển kinh tế đất nước. Sách Đại Việt sử ký toàn thư chép: “Kỷ Tỵ, (Đại Định) năm thứ 10 (1149). Mùa xuân, tháng hai, thuyền buôn ba nước Trảo Oa, Lộ Lạc, Xiêm La vào cảng Hải Đông (vịnh Hạ Long) xin cư trú buôn bán, bèn cho lập trang ở hải đảo, gọi là Vân Đồn, để mua bán hàng hóa quí, dâng tiến sản vật địa phương”.
Và thương cảng Vân Đồn đã hình thành từ đó. Theo ông Nguyễn Thanh Sĩ, lý do nhà Lý chọn Vân Đồn bên vịnh Hạ Long làm thương cảng là vì vùng này có nhiều đảo đất, đảo đá ngang dọc, chia cắt biển thành nhiều vũng, luồng lạch sâu và kín gió. Thuyền bè neo đậu an toàn, không bị gió bão uy hiếp.
Năm 1964, trong một lần khai quật khảo cổ tại thương cảng cổ Vân Đồn, các nhà khảo cổ đã tìm được những đồng tiền Tây Ban Nha đúc từ năm 1762, chứng tỏ nó đã qua nhiều cửa khẩu trước khi đến Vân Đồn, điều đó cho thấy phạm vi buôn bán của thương cảng Vân Đồn - vịnh Hạ Long ngày ấy đã vươn tới một số nước Tây Âu.
Bức tường thành trên biển
Trưởng ban quản lý vịnh Hạ Long Ngô Hùng cho hay căn cứ vào các tài liệu còn lưu giữ ở Bảo tàng Quảng Ninh thì con người đến các đảo Hạ Long cư trú và lập nghiệp, không kể người thời đại đồ đá, sớm nhất là vào thế kỷ thứ VI. Người dân sinh sống đông đúc bắt đầu từ khi thương cảng Vân Đồn thành lập và phát triển.
Trong số 1.969 đảo của Hạ Long chỉ có 40 đảo là có dân sinh sống, những đảo này có qui mô từ vài chục đến hàng ngàn hecta và những đảo có dân sinh sống tập trung chủ yếu ở phía đông và đông nam vịnh Hạ Long. Mấy chục năm gần đây, nhiều vạn chài sống trôi nổi trên mặt nước, bắt đầu lên một số đảo định cư biến những đảo hoang sơ trở thành trù phú như Sa Tô (TP Hạ Long), đảo Thắng Lợi (huyện Vân Đồn)...
Ý kiến bạn đọc Ngày 7-7-2007, qua truyền hình, tôi nhìn thấy người dân ở các quốc gia có kỳ quan ứng cử danh sách bảy kỳ quan mới của thế giới đã đổ xuống đường vận động cho quốc gia mình, từ tổng thống cho đến người dân cùng chung một nhịp đập. Nhìn hình ảnh ấy, tôi xúc động lắm, và ước rằng giá như một ngày nào đó VN có cái tên đề cử. Khi được biết Tổ chức NewOpenWorld mời mọi người đóng góp ý kiến bình chọn danh sách kỳ quan thiên nhiên thế giới, tôi đã vào trang web www.natural7wonders để bầu chọn vịnh Hạ Long. Nhìn cái tên vịnh Hạ Long được ban tổ chức lấy làm ví dụ để hướng dẫn cách bỏ phiếu đề cử, tôi cũng tự hào lắm. Tôi click chuột đề cử cho vịnh Hạ Long mà lòng rộn ràng bởi hiểu rằng tôi đang bầu chọn cho đất nước của mình, cho dân tộc mình. NGUYỄN KIM THÀNH |
Khác với vùng biển khác trên đất nước VN thường có sóng to gió lớn, vịnh Hạ Long với hàng ngàn hòn đảo như bức tường thành ngăn sóng và bão lớn. Với điều kiện như thế, thuyền đi lại như trong ao hồ trên đất liền.
Ở các vùng biển khác, tàu và thuyền đánh cá chỉ dành cho đàn ông khỏe mạnh, nhưng ở Hạ Long tàu thuyền không chỉ là phương tiện đánh cá mà còn là nhà của họ, là nơi ăn ngủ và cả thờ cúng tổ tiên. Những người dân chài trên vịnh Hạ Long gắn bó cả cuộc đời với những con thuyền của họ từ khi sinh ra, lớn lên, lấy vợ gả chồng và cho đến cả khi trở về cõi vĩnh hằng.
Chỉ tay vào phía trong khoang thuyền, anh Nhật - một ngư dân vạn chài Hạ Long - nói rằng bao đời nay con thuyền của dân chài Hạ Long vẫn thế, dù to hay nhỏ đều có ba khoang: khoang mũi, khoang giữa và khoang sau.
Trong đó, khoang giữa là khoang chính có mui chắc chắn và cố định dùng để thờ tự ông bà và cũng là nơi ngủ của bố mẹ và con cái nhỏ. Khoang mũi là nơi để ngư cụ, thả lưới và giăng câu. Khoang sau (khoang lái) thường có mui, là nơi ngủ của con cái lớn chưa lập gia đình, và khi nào lập gia đình thì hai bên gia đình phải gom góp làm một thuyền mới cho đôi trẻ một chiếc thuyền như thế.
Hơn chục năm trở lại đây, một số dân vạn chài làm ăn khá đã sáng tạo ra kiểu làm nhà trên bè cá lồng, tuy nhiên hầu hết các hộ vẫn có một chiếc “thuyền nhà” như đã kể để mưu sinh.
Nghệ sĩ nhiếp ảnh Đỗ Kha là người sinh ra và lớn lên trên vịnh Hạ Long, anh cho hay hiện nay hầu hết dân chài đã dùng thuyền có lắp máy thủy, không còn dùng buồm như trước.
Năm 2003, cánh buồm cuối cùng của gia đình ông Nguyễn Văn Tuấn, ngư dân làng chài Vông Viêng, đã được bán cho một gia đình ngư dân của đảo Hà Nam (Yên Hưng), kể từ đó vịnh Hạ Long vắng bóng những cánh buồm nâu thơ mộng.
Chị Nguyễn Thị Minh, ngư dân làng chài Cửa Vạn, cho biết hiện nay dấu xưa đọng lại của làng chài cổ là những câu hát giao duyên xưa vẫn còn được lưu truyền đến hôm nay mà lớp thanh niên nam nữ làng chài hầu như ai cũng thuộc, đó lối hát đúm, hò biển và hát đám cưới.
Cụ Nguyễn Văn Cải, 96 tuổi, ngư dân cao tuổi nhất của làng chài Cửa Vạn, tự hào rằng hát đám cưới của Hạ Long không kém gì lối hát của người quan họ Kinh Bắc. Cụ Cải cho hay đám cưới của vịnh Hạ Long cũng độc nhất vô nhị vì theo phong tục chỉ được tổ chức trong những ngày rằm, do đây là lúc trên vịnh có trăng sáng, cá ăn tản, người dân chài không đi đánh cá.
Và những đêm trăng ấy, biển Hạ Long lung linh và huyền ảo. Thuyền nhà trai đến thuyền nhà gái đón dâu, thay bằng những lời chào hỏi, chúc tụng là những câu hát đối đáp vui vẻ. Cụ Cải cho biết nếu nhà trai hát “thắng” thì nhà gái mới “chịu” mở ngõ cho thuyền mình làm lễ gia tiên và đón dâu. “Tất nhiên là bao giờ nhà trai cũng thắng và nhà gái bao giờ cũng giả vờ thua”, cụ Cải cười vui vẻ.
HỮU LỰC - THI SẢNH - HỒ VĂN
________________________
Làng chài Cửa Vạn là mô hình trung tâm văn hóa nổi đầu tiên dành cho cộng đồng ngư dân vạn chài. Vịnh Hạ Long trở thành di sản thiên nhiên thế giới thì “phố biển” ấy cũng trở thành một phần của di sản.
Kỳ tới: “Phố biển” trong lòng di sản
Hòn đảo của tình hữu nghịCâu chuyện đảo Titôp
Vịnh Hạ Long - Kỳ quan huyền ảo (kỳ 2:)
Câu chuyện đảo Titôp
Tấm ảnh lịch sử: Bác Hồ và nhà du hành vũ trụ Ghecman Titôp thăm vịnh Hạ Long năm 1962 - Ảnh tư liệu |
>> Kỳ 1: Mỗi đảo là một kỳ quan
| Nghe đọc nội dung toàn bài: |
Hòn đảo của tình hữu nghị
Cụ Nguyễn Văn Cải, 96 tuổi, là ngư dân cao tuổi nhất làng chài Cửa Vạn trên vịnh Hạ Long, cho hay trước đây dưới thời Pháp thống trị thì đảo Titôp có tên gọi khá rùng rợn là đảo Nghĩa Địa, hay còn gọi đảo Hồng Thập Tự.
Sở dĩ có tên gọi này là do năm 1905, một tàu chở hàng của Pháp khi vào vịnh Hạ Long do không có hoa tiêu thông thạo luồng lạch đã đâm vào đá ngầm, bị đắm ở vũng Con Cóc, các thủy thủ đoàn thiệt mạng được đưa về chôn ở đảo này. Từ đó, dân chài ít dám đến khu đảo này khai thác hải sản, đảo trở nên hoang sơ. Cụ Cải nói rằng mãi đến năm 1965, dân làng chài trên vịnh Hạ Long mới biết hoang đảo này có tên gọi là đảo Titôp.
Tài liệu của Bảo tàng Quảng Ninh còn lưu giữ có ghi rõ sự kiện đảo Titôp được Hồ Chủ tịch đặt tên. Ngày
22-1-1962, Bác Hồ đi thăm vịnh Hạ Long lần thứ năm, cùng đi với Bác có anh hùng phi công vũ trụ Liên Xô (cũ) Ghecman Titôp. Tại đảo, Hồ Chủ tịch đã cùng Titôp tắm biển và người anh hùng phi công vũ trụ tỏ ra thích thú thấy bãi tắm có doi cát, nước biển sạch không kém các bãi tắm phương Tây. Tại bãi tắm, Bác Hồ nói với Titôp rằng để ghi nhớ sự kiện một phi công vũ trụ Liên Xô đến thăm Hạ Long và biểu thị tình hữu nghị hai nước Việt - Xô, Bác đề nghị lấy tên Titôp đặt cho đảo. Và Hội đồng nhân dân tỉnh Quảng Ninh trong kỳ họp tháng 5-1962 đã ra nghị quyết đổi tên đảo thành Titôp.
Trưởng ban quản lý vịnh Hạ Long Ngô Hùng cho biết sau khi vịnh được đưa vào danh sách di sản thế giới năm 1994, trong lịch trình tham quan trên vịnh Hạ Long, đảo Titôp là một trong những điểm đến hấp dẫn du khách vì ở đây có bãi tắm đẹp nhất và sạch nhất vịnh Hạ Long được đưa vào khai thác.
Mấy năm gần đây, địa điểm này được ban quản lý vịnh đưa vào khai thác một loạt dịch vụ du lịch hấp dẫn khác như bay tàu lượn, nhảy dù, lặn biển, bơi thuyền kayak... khiến đảo lúc nào cũng tấp nập du khách. Ngày 21-7-2007, sau một tuần vịnh Hạ Long được đưa vào danh sách đề cử là kỳ quan thiên nhiên thế giới, ban quản lý vịnh đã lắp đặt mạng Internet không dây trên đảo Titôp để du khách tham quan có thể dễ dàng vào laptop tham gia bình chọn.
| Đảo Titôp của vịnh Hạ Long có bãi tắm đẹp và sạch nên thu hút đông đảo du khách - Ảnh: Đ.H.Lực |
Chủ tịch UBND TP Hạ Long Nguyễn Văn Tuấn, nguyên trưởng ban quản lý vịnh Hạ Long, nhớ lại một buổi sáng mùa hè năm 1999 ông nhận được điện thoại từ Hà Nội báo rằng chuẩn bị đón Ghecman Titôp đi thăm vịnh Hạ Long, sắp xếp tàu xuồng đón Titôp sẽ đến chỉ sau vài tiếng.
Ông Tuấn kể: “Trái ngược với suy nghĩ của tôi là anh hùng phi công vũ trụ phải to lớn và đường bệ, Ghecman Titôp xuất hiện trước mặt tôi là một ông già tầm thước, cao chừng 1,67m, chỉ nhỉnh hơn tôi một tí”. Lần này sang thăm VN, Ghecman Titôp đi cùng các nhà khoa học nước ngoài do Liên hiệp Các tổ chức hữu nghị VN mời, đó là một chuyến đi không ồn ào.
Tàu rẽ sóng đưa đoàn du khách ra vịnh Hạ Long, đứng bên cạnh lan can tàu, Titôp nheo mắt trước nắng và gió biển, kể lại cho khách trong đoàn nghe về kỷ niệm được cùng lãnh tụ VN Hồ Chí Minh du ngoạn trên vịnh Hạ Long cách đây 37 năm. “Tôi còn được tắm biển với Hồ Chủ tịch và Người bơi rất giỏi!”, Titôp khoa hai tay làm động tác bơi lội làm mọi người cười vui vẻ.
Ông Tuấn nhớ rằng khi tàu thả neo cập bến đảo Titôp, người anh hùng phi công vũ trụ đã gần 70 tuổi nhanh nhẹn nhảy xuống bãi cát khiến ai cũng lo lắng. Titôp chỉ tay về phía bãi tắm và thốt lên với vẻ vui mừng bằng tiếng Nga: “Đông quá, đông quá, sao lại đông thế nhỉ?”. Ông Tuấn đưa Titôp đến bên tấm bia ghi sự kiện đảo được đặt tên người anh hùng. Titôp đưa hai tay ôm ghì lấy tấm bia, rưng rưng nước mắt. Và tại đảo Titôp, người anh hùng phi công vũ trụ đã run run ghi nắn nót từng nét chữ vào sổ lưu niệm: “Cảm ơn số phận đã cho tôi có dịp trở lại hòn đảo nhỏ xinh đẹp này! Ghecman Titôp”.
Trước khi rời hòn đảo mang tên mình, Titôp nói với ông Tuấn: “Sau gần 40 năm trở lại, tôi rất xúc động với tình cảm trước sau như một của người dân VN, các bạn vẫn còn nhớ đến tôi”. Titôp hứa với ông Tuấn sẽ cố gắng thu xếp thời gian để đưa gia đình sang thăm đảo một dịp gần nhất. Ông Tuấn bỗng trầm giọng xúc động cho hay vào năm 2001, qua phương tiện truyền thông nghe tin Titôp mất sau một cơn bạo bệnh, Ban quản lý vịnh Hạ Long đã tổ chức một lễ truy điệu long trọng người phi công vũ trụ Liên Xô trên đảo Titôp và cho một chiếc tàu chạy vòng quanh đảo thả những vòng hoa viếng xuống mặt vịnh.
Một ngày hè năm 2006, phu nhân của Ghecman Titôp đã thực hiện lời hứa của chồng. Từ Nga sang thăm VN, bà đã đến vịnh Hạ Long, một mình đi tha thẩn trên bãi cát vàng mà ngày trước chồng bà đã cùng được tắm với Chủ tịch Hồ Chí Minh, đứng lặng trước tấm bia ghi sự kiện đảo mang tên Titôp và khóc.
Hướng dẫn viên trên đảo Titôp Nguyễn Mạnh Hiền cho hay khi bà Titôp được nghe kể lại sự kiện Titôp được đặt tên và sự kiện tổ chức lễ truy điệu Titôp trên đảo, bà đã cảm động nói rằng: “Các bạn là những người thân của gia đình Titôp, Hạ Long thật tuyệt vời và chứa chan tình người!”.
ĐỖ HỮU LỰC - HỒ VĂN
Đề cử cho vịnh Hạ Long - Sau khi bảy kỳ quan nhân tạo của thế giới được công bố hôm 7-7-2007, các nhà tổ chức đã phát động chương trình bầu chọn bảy kỳ quan tự nhiên của thế giới. Vịnh Hạ Long của VN đã được ban tổ chức giới thiệu. - Bạn đọc có thể vào trang web http://www.natural7wonders/ và đề cử cho vịnh Hạ Long. Ban tổ chức cho biết muốn tập hợp ý kiến khắp năm châu trước khi công bố danh sách 21 “ứng cử viên” sáng giá. Sau giai đoạn đề cử này là kỳ bỏ phiếu chính thức và kết quả sẽ được công bố vào ngày 8-8-2008. Theo Tổ chức NewOpenWorld, tiêu chuẩn của các đề cử phải là những địa điểm thiên nhiên hay những tuyệt tác thiên nhiên mà bàn tay con người không hề tác động tới. - VN đang có thuận lợi là vịnh Hạ Long đã được ban tổ chức nêu ra trong các ví dụ hướng dẫn cách bỏ phiếu đề cử. M.H. |